راهنمای جامع خرید کنتاکتور؛ مهمترین نکات و پارامترهای انتخاب

خرید کنتاکتور نامناسب می تواند عملکرد مدار را مختل کند و هزینه های اضافی برای تعمیر یا تعویض تجهیزات به همراه داشته باشد. به همین خاطر، هنگام تهیه کنتاکتور نباید فقط جریان یا توان نامی را بررسی کنید؛ بلکه نوع بار، شرایط کاری، مشخصات فنی و محل نصب را نیز در نظر بگیرید. ولتاژ بوبین، سیستم ولتاژی، تعداد فاز، رده IEC، نوع عملکرد، کنتاکت های کمکی و درجه حفاظت IP از مهم ترین پارامتر هایی هستند که باید بررسی شوند. توجه به این موارد به شما کمک می کند کنتاکتوری متناسب با مدار خود انتخاب کنید و احتمال داغ شدن، خرابی کنتاکت ها، سوختن بوبین و توقف ناگهانی تجهیزات را کاهش دهید.

چرا انتخاب درست کنتاکتور مهم است؟

انتخاب درست کنتاکتور باعث می‌ شود مدار متناسب با نوع بار و شرایط کاری، ایمن و پایدار عمل کند و احتمال خرابی تجهیزات و توقف سیستم کاهش پیدا کند. اما اگر کنتاکتور مد نظر را بدون بررسی مشخصات بار و شرایط کاری خریداری کنید، با مشکلات زیر مواجه می‌ شوید:

• داغ شدن بیش از حد کنتاکتور و کاهش عمر آن
• سوختن بوبین به دلیل انتخاب نادرست ولتاژ
• چسبیدن یا جوش خوردن کنتاکت‌ ها
• قطع و وصل نامطمئن مدار
• تحمل نکردن جریان راه اندازی موتور
• افزایش احتمال آسیب دیدن موتور و تجهیزات متصل به مدار
• افزایش استهلاک و هزینه تعمیرات
• توقف ناگهانی و اختلال در عملکرد تجهیزات
• ناسازگاری کنتاکتور با ولتاژ و جریان مدار
• اشغال فضای نامناسب در تابلو برق به دلیل انتخاب ابعاد اشتباه
• کاهش ایمنی مدار و افزایش احتمال بروز خطا های الکتریکی

جدول پارامتر های کلیدی در خرید کنتاکتور

پارامتر خرید کنتاکتور	توضیحات
سیستم ولتاژی و تعداد فاز	تعیین AC یا DC بودن مدار و در سیستم AC، مشخص کردن تک فاز یا ۳ فاز بودن
جریان و توان نامی	تطبیق ظرفیت جریان و توان کنتاکتور با بار و توجه به رده بالا تر برای تجهیزات با فرکانس کاری بالا
ولتاژ بوبین	انتخاب ولتاژ بوبین متناسب با مدار کنترل؛ نمونه های رایج شامل ۲۳۰، ۱۱۰، ۴۸ و ۲۴ ولت هستند.
نوع کاربری و رده IEC	انتخاب رده متناسب با نوع بار و چرخه کاری
نوع عملکرد	انتخاب کنتاکتور غیر معکوس یا معکوس بر اساس نیاز به حرکت یک طرفه یا چپگرد و راستگرد موتور
کنتاکت های کمکی	تعیین تعداد و نوع کنتاکت های کمکی NO و NC متناسب با نیاز مدار فرمان
ابعاد و اندازه	انتخاب ابعاد کنتاکتور متناسب با فضای نصب و نیاز پروژه
شرایط محیطی و درجه حفاظت IP	تطبیق درجه حفاظت IP با دما، رطوبت و شرایط محیطی محل نصب
برند، اصالت و گارانتی	توجه به برند، استاندارد ها و گواهینامه ها، اصالت کالا و گارانتی و خدمات پس از فروش معتبر

بررسی کامل ۹ پارامتر در هنگام خرید کنتاکتور 

برای خرید یک کنتاکتور مناسب، باید پارامتر های کلیدی زیر را به دقت بررسی کنید:

۱. سیستم ولتاژی و تعداد فاز

هنگام انتخاب و خرید کنتاکتور، ابتدا باید مشخص کنید مدار مورد نظر با سیستم AC کار می کند یا DC، چون کنتاکتور مناسب هر کدام متفاوت است و نمی توان نمونه AC و DC را به جای یکدیگر استفاده کرد. اگر مدار از نوع AC باشد، تعداد فاز نیز اهمیت پیدا می کند و باید تک فاز یا سه فاز بودن سیستم مشخص شود. 

کنتاکتور های تک فاز و ۳ فاز از نظر ساختار با یکدیگر تفاوت دارند و تعداد ترمینال های ورودی و خروجی آن ها نیز می تواند متفاوت باشد. بنابراین مشخص کردن نوع سیستم ولتاژی و تعداد فاز، از همان ابتدا کمک می کند کنتاکتوری متناسب با مدار مورد نظر انتخاب نمایید.

۲. جریان و توان نامی

جریان و توان نامی از مهم ترین مشخصات کنتاکتور هستند، زیرا تیغه های کنتاکتور با توجه به جنس آلیاژ به کار رفته، توانایی مشخصی برای عبور جریان دارند. جریان نامی بر حسب آمپر بیان می شود و مقدار جریان مورد نیاز بار در ولتاژ خط را نشان می دهد، بنابراین هنگام خرید باید ظرفیت کنتاکتور با شرایط بار هماهنگ باشد. 

برای تجهیزاتی که با فرکانس بالا کار می کنند، مانند موتور ها، انتخاب کنتاکتوری با رده بالا تر می تواند به عملکرد مناسب تر و افزایش عمر آن کمک کند. در مورد موتور ۳ فاز نیز برای اطمینان از ولتاژ ورودی و جریان بار کامل، می توان به پلاک دستگاه مراجعه کرد.

۳. ولتاژ بوبین

ولتاژ بوبین همان ولتاژی است که برای راه اندازی کنتاکتور و حرکت کنتاکت ها مورد نیاز است و انتخاب درست آن به شرایط مدار کنترل مربوط می شود. این ولتاژ ممکن است با ولتاژ خط یکسان باشد، اما در بسیاری از موارد برای افزایش ایمنی، سطح پایین تری برای بوبین در نظر گرفته می شود.

اگر قرار است کنتاکتور موجود با نمونه جدید جایگزین شود، باید ولتاژ کنترل مورد نیاز پروژه را در نظر بگیرید؛ ولتاژ های ۲۳۰، ۱۱۰، ۴۸ و ۲۴ ولت از نمونه های مورد استفاده هستند که ولتاژ ۲۳۰ بیشتر مورد استفاده قرار می‌ گیرد. همچنین بوبین کنتاکتور می تواند AC یا DC باشد و در برخی محصولات مثل سری 3RT1 زیمنس، بوبین با هر دو نوع ولتاژ AC و DC فعال می شود.

۴. نوع کاربری و رده IEC

نوع بار و نحوه کارکرد آن در انتخاب کنتاکتور اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف کننده های مختلف در زمان راه اندازی و هنگام کار رفتار یکسانی ندارند. برای مثال، موتور هایی که مرتب روشن و خاموش می شوند شرایط متفاوتی نسبت به موتوری دارند که پس از راه اندازی برای مدت طولانی به کار خود ادامه می دهد و به همین خاطر به کنتاکتور هایی با کد IEC متفاوتی نیاز خواهند داشت. 

استاندارد IEC برای انواع بار و چرخه کاری آن ها کد های مشخصی مانند AC-1 برای بار های غیر القایی یا کمی القایی، AC-3 برای راه اندازی و خاموش کردن موتور های قفس سنجابی و AC-4 برای راه اندازی، وصل و اینچ این موتور ها در نظر گرفته است. انتخاب رده IEC متناسب با نوع کاربری، به افزایش عمر مفید کنتاکتور کمک می کند.

۵. نوع عملکرد کنتاکتور (معکوس یا غیر معکوس)

هنگام خرید کنتاکتور برای کنترل موتور الکتریکی، نوع عملکرد مورد نیاز را با توجه به حرکت موتور انتخاب کنید. اگر قرار است جهت حرکت موتور بین چپگرد و راستگرد تغییر کند، کنتاکتور معکوس گزینه مورد نیاز شما است. این نوع از دو کنتاکتور تشکیل می شود که هر کدام برای یک جهت در نظر گرفته شده اند و به یکدیگر کوپل هستند. استفاده از اینترلاک مکانیکی یا الکتریکی نیز از فعال شدن همزمان دو کنتاکتور جلوگیری می کند.

۶. تعداد و پیکربندی کنتاکت های کمکی

تعداد و نوع کنتاکت های کمکی را متناسب با نیاز مدار فرمان انتخاب کنید، چون این کنتاکت ها برای اجرای عملکرد های مختلف در مدار فرمان به کار می روند. کنتاکتور ها می توانند دارای چند تیغه کمکی NO و NC باشند و انتخاب میان کنتاکت های همیشه باز یا همیشه بسته به نیاز سیستم و مدار الکتریکی بستگی دارد. 

برای نمونه، می توان از کنتاکت کمکی برای روشن کردن چراغ سیگنال و نمایش کارکرد موتور استفاده کرد. هنگام خرید همچنین باید به محدود بودن تعداد تجهیزات کمکی قابل اتصال به کنتاکتور توجه داشته باشید.

۷. ابعاد و اندازه کنتاکتور

در زمان خرید، اندازه کنتاکتور را متناسب با پروژه انتخاب کنید تا کنتاکتور از نظر ابعاد با نیاز پروژه هماهنگ باشد. کوچک بودن بیش از حد کنتاکتور یکی از اشتباهات رایج هنگام انتخاب آن برای پروژه های بزرگ است. انتخاب اندازه مناسب به شما کمک می کند کنتاکتور با حداکثر بهره وری مورد استفاده قرار بگیرد. 

۸. شرایط محیطی و درجه حفاظت IP

اگر قرار است کنتاکتور را در محیطی با دما یا رطوبت خاص نصب کنید، شرایط محیطی محل استفاده را هنگام خرید در نظر بگیرید. درجه حفاظت یا IP باید با شرایط محیطی محل نصب کنتاکتور متناسب باشد، به‌ خصوص اگر قرار است قطعه در شرایط سخت محیطی کار کند.

۹. برند، اصالت کالا و گارانتی معتبر

در بازار ایران برند های مختلفی نظیر زیمنس، هیوندای، اشنایدر، ال اس و… برای خرید کنتاکتور در دسترس هستند و بهتر است انتخاب خود را با توجه به بودجه و کیفیت مورد نیاز انجام دهید. 

بهره مندی کنتاکتور از استاندارد ها و گواهینامه هایی مانند IEC و UL نیز اهمیت دارد و اطلاعات مربوط به آن را می توانید در کاتالوگ محصول بررسی کنید. 

از طرفی، خرید از نمایندگی رسمی باعث می شود کالا از گارانتی معتبر و خدمات پس از فروش برخوردار باشد. وجود گارانتی معتبر خیال شما را بابت خرابی کالا راحت تر می کند.

سخن پایانی

در کل برای تهیه کنتاکتور، نوع مدار، تعداد فاز، جریان و توان بار و ولتاژ بوبین را مشخص کنید و رده IEC، نوع عملکرد، کنتاکت های کمکی، ابعاد و شرایط محیطی را با نیاز پروژه تطبیق دهید. برای کاهش ریسک خرابی و هزینه های تعمیر، به سراغ کنتاکتوری بروید که از نظر مشخصات فنی، برند، اصالت، استاندارد و گارانتی معتبر با شرایط کاری شما هماهنگ باشد. اگر بین چند مدل مردد هستید، مشخصات پلاک بار و مدار کنترل را مبنا قرار دهید و پیش از خرید، کاتالوگ سازنده یا نظر کارشناس فنی را برای انتخاب نهایی بررسی نمایید.