انواع الکتروموتور

الکتروموتور یا به عبارتی موتور الکتریکی در کاربرد های خانگی تا کاربردهای صنعتی با تبدیل انرژی الکتریکی به انرژی مکانیکی نقش حیاتی دارد. در ادامه به معرفی انواع، کاربرد و تفاوت هر کدام می پردازیم.

انواع الکتروموتور

انواع الکتروموتور با توجه به نوع فاز، کاربرد، سرعت، توان، جنس فریم، شرایط کاری و کلاس راندمان دسته بندی می شوند. مدل های تک فاز بیشتر برای مصارف خانگی و سبک و مدل های سه فاز برای تجهیزات صنعتی و بار های سنگین کاربرد دارند.
موتور های تهویه، صنعتی، ضد انفجار، خانگی، مشعلی، دربازکن و کولری نیز با توجه به نوع دستگاه و شرایط کار، مشخصات فنی متفاوتی دارند. برای انتخاب موتور مناسب باید سرعت، گشتاور، توان، ولتاژ کلاس عایقی، شرایط محیط نصب و… را در نظر بگیرید.
این موتور ها با سرعت حدود ۷۵۰ تا ۳۰۰۰ دور بر دقیقه و توان های بسیار پایین تا چند صد کیلووات تولید می شوند. کلاس های راندمان IE۱ تا IE۴ نیز میزان تلفات و مصرف انرژی را مشخص می کنند و استفاده از کلاس های بالا تر در کارکردهای طولانی، مصرف برق و هزینه های بهره برداری را کاهش می دهد.

انواع الکتروموتور بر اساس نوع فاز

از لحاظ نوع فاز، انواع الکتروموتور شامل ۳ فاز و تک فاز هستند که موتور سه فاز بیشتر برای تجهیزات صنعتی و بار های سنگین و موتور تک فاز برای مصارف خانگی، کارگاهی و دستگاه های سبک مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

الکتروموتور سه فاز

الکتروموتور سه فاز با تبدیل انرژی الکتریکی به مکانیکی، گزینه ای مناسب برای پمپ، کمپرسور، نوار نقاله و ماشین آلات سنگین است و در مدل های القایی، سنکرون و اسلیپ رینگ عرضه می شود. در ساختار آن استاتور و روتور قرار دارند و ۳ سیم پیچ استاتور با اختلاف مکانی ۱۲۰ درجه چیده می شوند، ضمن اینکه روتور می تواند قفسی یا سیم پیچی شده باشد.
هنگام خرید الکتروموتور سه فاز حتما توان، سرعت، گشتاور، ولتاژ و فرکانس تغذیه، راندمان و کلاس عایق بندی را با نیاز واقعی دستگاه هماهنگ کنید و اگر تغییر دور لازم است، استفاده از اینورتر یا گیربکس را در نظر بگیرید؛ برای بار های سنگین نیز باید گشتاور راه اندازی بررسی شود تا موتور در شروع حرکت توان غلبه بر بار را داشته باشد. شرایط محل نصب مثل حداقل و حداکثر دمای محیط، رطوبت، ارتفاع از سطح دریا و میزان آلایندگی نیز در انتخاب مدل مناسب اهمیت دارد و سربندی سیم پیچ استاتور باید با ولتاژ شبکه سازگار باشد.

مزایا و معایب

الکتروموتور تک فاز

الکتروموتور تک فاز برای تبدیل انرژی الکتریکی به انرژی مکانیکی در خانه، کارگاه و تجهیزات سبک استفاده می شود و گزینه ای کاربردی برای پمپ، فن، کمپرسور و دستگاه های کوچک است. در ساختار آن استاتور و روتور وجود دارد و تغذیه معمولا از ۱ فاز و نول انجام می شود. این موتور ها در مدل های اسپلیت، تک استارت خازنی، دو خازنه CSCR، خازن دائمی PCS و قطب سایه دار تولید می شوند.
قبل از خرید الکتروموتور تک فاز، نوع بار و کاربرد را مشخص کنید و سپس توان، سرعت، ولتاژ، روش راه اندازی، راندمان و شرایط کاری موتور را با نیاز دستگاه تطبیق دهید؛ برای بار های سنگین تر، مدل دارای گشتاور راه اندازی مناسب انتخاب کنید و کیفیت ساخت و دوام خازن را نیز جدی بگیرید.

مزایا و معایب

انواع الکتروموتور بر اساس کاربرد و حوزه مصرف

انواع الکتروموتور بر اساس کاربرد و حوزه مصرف شامل مدل های تهویه، صنعتی و خانگی هستند که هر کدام برای تامین نیروی مورد نیاز تجهیزات و سیستم های مختلف به کار می روند. الکتروموتور های تهویه در فن، هود، فن کوئل و پرده هوا استفاده می شوند و مدل های صنعتی در پمپ ها، کمپرسور ها، نوار نقاله ها و ماشین آلات کاربرد دارند. الکتروموتور های خانگی نیز در تجهیزاتی چون کولر، پمپ آب، جاروبرقی، ماشین لباسشویی، مشعل و دربازکن مورد استفاده قرار می گیرند.

الکتروموتور تهویه

الکتروموتور های تهویه در مدل های پرده هوا، فن کوئل، فن و هود تولید می شوند و بر اساس نوع سیستم، از مدل های تک فاز، ۳ فاز، AC، DC، EC و براشلس استفاده می شود. این موتور ها وظیفه ایجاد جریان هوا، مکش دود و بخار یا گردش هوای سرد و گرم را بر عهده دارند و در محیط های خانگی، اداری و صنعتی مورد استفاده قرار می‌ گیرند.
هنگام خرید الکتروموتور تهویه حتما به توان خروجی، سرعت چرخش، ولتاژ، نوع یاتاقان و کلاس حفاظتی موتور توجه و محصولی را تهیه کنید که با شرایط کاری سیستم متناسب باشد. قیمت الکتروموتور تهویه نوع AC کمتر از نوع EC است. در کاربرد های معمولی، الکتروموتور های AC و القایی گزینه های اقتصادی تری هستند، در صورتی که مدل های EC و براشلس راندمان، کنترل سرعت و عمر بیشتری ارائه می دهند. نوع برق، میزان استفاده، شرایط محیطی و شیوه نصب نیز در انتخاب محصول مورد نظر موثر اند.

الکتروموتور پرده هوا

الکتروموتور پرده هوا وظیفه دارد فن را به حرکت درآورد و جریان یکنواخت هوا را برای جلوگیری از ورود گرد و غبار، حشرات و تبادل دما ایجاد کند. این الکتروموتور در فروشگاه ها، بیمارستان ها و سالن های صنعتی کاربرد دارد. این محصول در مدل های تک فاز برای محیط های سبک، سه فاز برای فضا های بزرگ و صنعتی و براشلس با راندمان و عمر بیشتر عرضه می شود.
برای انتخاب الکتروموتور پرده هوا، توان خروجی و سرعت چرخش یا RPM را متناسب با عملکرد مورد انتظار سیستم بررسی نمایید. نوع یاتاقان و کلاس عایق بندی نیز اهمیت دارد و می‌ تواند روی دوام و عملکرد موتور در شرایط کاری مختلف اثر بگذارد. پیش از انتخاب این محصول، نوع برق و میزان استفاده از پرده هوا را مشخص کنید تا موتور از نظر توان و ساختار با سیستم هماهنگ باشد.

الکتروموتور فن کوئل

الکتروموتور فن کوئل وظیفه به حرکت درآوردن فن و گردش هوای سرد یا گرم را بر عهده دارد و یکی از اجزای مهم سیستم تهویه مطبوع ساختمان های مسکونی، اداری و تجاری محسوب می شود. این موتور ها در مدل های تک دور، چند دور، سه دور و اینورتر دار تولید می شوند و نوع عملکرد آنها روی نحوه کنترل جریان هوا اثر می گذارد.
برای خرید الکتروموتور فن کوئل توان خروجی، سرعت چرخش (RPM)، ولتاژ و نوع یاتاقان را بررسی و سپس نوع موتور را انتخاب کنید.

• موتور های AC با ساختار ساده، هزینه پایین و بازده متوسط، برای کاربرد های معمولی مناسب هستند.
• موتور های EC با بازده انرژی بسیار بالا تا ۹۰%، کنترل پیوسته سرعت، صدای کم و عمر طولانی برای ساختمان های هوشمند، هتل ها و بیمارستان ها کاربرد بیشتری دارند.
• موتور های DC با قابلیت کنترل سرعت و بازده بالا تر از AC برای فضا های کوچک تا متوسط قابل استفاده هستند.
• موتور های پله ای برای کنترل دقیق موقعیت و سرعت در کاربرد های خاص به کار می روند.
• موتور های القایی با ساختار ساده، هزینه اولیه پایین و نیاز کمتر به تعمیر و نگهداری برای فضا های عمومی و صنعتی استفاده می شوند.

الکتروموتور فن

الکتروموتور فن با به حرکت درآوردن پره های فن، جریان هوا را ایجاد می کند و در سیستم های تهویه مطبوع، صنعتی و خانگی برای کنترل دما، تهویه و خنک سازی مورد استفاده قرار می گیرد.
قبل از خرید باید توان خروجی (Power)، سرعت چرخش (RPM)، نوع ولتاژ و کلاس حفاظتی (IP Class) را با شرایط استفاده مطابقت دهید. الکتروموتور فن در مدل‌ های تک فاز، ۳ فاز و صنعتی تولید می‌ شود. اگر موتور برای کاربری خانگی یا سبک در نظر گرفته می شود، مدل تک فاز می تواند انتخاب مناسبی باشد، اما در محیط های صنعتی بهتر است سراغ مدل ۳ فاز یا الکتروموتور فن صنعتی بروید.

الکتروموتور هود

الکتروموتور هود یکی از بخش های اصلی سیستم مکش است که با تبدیل انرژی الکتریکی به نیروی مکانیکی، هوای حاوی دود، بخار و بو را از محیط خارج می کند.
قیمت الکتروموتور هود با توجه به قدرت، تنظیم سرعت، مدت زمان کارکرد، تعداد فاز، کلاس و مواد ساخت بستگی دارد. مدل های تک فاز برای هود های خانگی، ۳ فاز برای نمونه های صنعتی و مدل های براشلس برای عملکرد کم صدا و راندمان بالا تر مناسب هستند.
برای خرید الکتروموتور هود، توجه به نوع ساختار موتور و شیوه نصب آن اهمیت زیادی دارد؛ مدل های خازن دائم در کلاس B، با تحمل نوسان ولتاژ تا ۱۰% و فرکانس تا ۵%، برای محیط های گرم و مرطوب انتخاب مناسبی اند. مدل های دو سر شفت با فلنج نیز امکان اتصال دو پروانه یا فن را فراهم می کنند و در بازه سرعت ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ دور در دقیقه و توان ۵۰ تا ۵۰۰ وات عرضه می شوند.

۲. الکتروموتور صنعتی

الکتروموتور صنعتی دستگاهی است که انرژی الکتریکی را به حرکت مکانیکی تبدیل می کند و در ماشین آلات تولیدی، پمپ ها، کمپرسور ها، نوار نقاله ها و تجهیزات صنعتی کاربرد دارد. این تجهیزات در مدل های تک فاز، ۳ فاز و ضد انفجار تولید می شوند.
برای عملکرد بهتر،شرایط پایدار و طول عمر بیشتر دستگاه باید مشخصات فنی الکتروموتور صنعتی با شرایط واقعی دستگاه هماهنگ باشد.
مشخصات فنی که به طور مستقیم بر روی قیمت الکتروموتور صنعتی تاثیر گذاراند شامل توان، ولتاژ، جریان، سرعت بر حسب RPM و کلاس عایقی می باشد.
در محیط هایی که احتمال وجود گاز یا ذرات قابل اشتعال وجود دارد نیز انتخاب موتور دارای الزامات ایمنی و استاندارد هایی مانند ATEX، IECEx یا CSA اهمیت ویژه ای دارد. در ادامه بیشتر به مدل ضد انفجار می‌ پردازیم.

الکتروموتور ضد انفجار

الکتروموتور ضد انفجار (Explosion Proof Electric Motor) برای محیط های پر خطر صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و معادن ساخته شده است و احتمال انتشار جرقه یا شعله به محیط را کاهش می دهد. مدل های سه فاز، تک فاز و چدنی از انواع پر مصرف آن هستند. این موتور ها با استاندارد هایی مثل ATEX و IECEx عرضه می شوند.
قیمت الکتروموتور ضد انفجار به توان، ظرفیت، کلاس حرارتی T3 یا T4، ولتاژ LV، MV یا HV، برند، کشور سازنده، جنس بدنه و سطح استاندارد های ایمنی وابسته است. هزینه خرید این محصولات در ایران با نوسان نرخ ارز و دلار تغییر می کند. برای تهیه آنها، علاوه بر قیمت، باید حتما مشخصات فنی و کد حفاظتی محصول را بررسی کنید.

۳. الکتروموتور خانگی

الکتروموتور خانگی وظیفه تبدیل انرژی برق به حرکت مکانیکی را در بسیاری از لوازم و تجهیزات منزل بر عهده دارد و در وسایلی مثل کولر، پمپ آب، جاروبرقی و ماشین لباسشویی استفاده می‌ شود. این موتور ها معمولا به‌ صورت تک‌ فاز عرضه می‌ شوند و از انواع رایج آنها می‌ توان به الکتروموتور القایی، یونیورسال و DC اشاره کرد.
برای خرید الکتروموتور خانگی، ولتاژ، دور موتور، توان و نوع برق مصرفی را با نیاز دستگاه مطابقت دهید. کیفیت ساخت، میزان صدا و لرزش، مصرف انرژی، درجه حفاظت و همچنین گارانتی، خدمات پس از فروش و دسترسی به قطعات یدکی را هم باید در نظر بگیرید. در ادامه به بررسی انواع الکتروموتور خانگی بر اساس کاربرد می‌ پردازیم.

الکتروموتور مشعلی

الکتروموتور مشعلی نیروی لازم برای چرخش فن مشعل را تامین می کند تا هوای مورد نیاز احتراق به درستی در اختیار سیستم قرار بگیرد. این موتور ها در مدل های تک فاز و سه فاز عرضه می شوند.
انتخاب صرفاً بر اساس قیمت الکتروموتور مشعلی بدون توجه به نیاز مشعل، بی توجهی به کلاس عایقی و درجه حفاظت می تواند عملکرد دستگاه را دچار مشکل کند.
هنگام خرید، مشخصات موتور قبلی یا مشعل را در نظر بگیرید و توان، ولتاژ، فرکانس، دور، نوع نصب و جهت چرخش شفت را متناسب با دستگاه انتخاب کنید.

مزایا و معایب

برای خریدی اسوده خاطر مزایا و معایب این نوع الکتروموتور را در جدول بیان کرده ایم.

الکتروموتور دربازکن

الکتروموتور دربازکن با تبدیل انرژی برق به نیروی حرکتی، باز و بسته شدن خودکار انواع درب را ممکن می کند و باعث راحتی و افزایش ایمنی هنگام استفاده می شود. این موتور ها در مدل های زنجیری، بازویی و ریلی برای درب های مختلف به کار می روند. در زمان خرید‌ الکتروموتور دربازکن، حتما نوع درب، وزن آن و میزان تردد روزانه را در نظر بگیرید تا موتور توان کافی برای حرکت روان درب داشته باشد. همچنین مشخصاتی چون توان، گشتاور، سرعت و ولتاژ کاری را با شرایط محل نصب مطابقت دهید. انتخاب مدل مناسب بر اساس این عوامل، عملکرد مطمئن تر و عمر مفید بیشتری را برای سیستم دربازکن فراهم می کند.

الکتروموتور کولری

الکتروموتور کولری با تبدیل انرژی برق به حرکت مکانیکی، فن کولر آبی را به گردش در می‌ آورد و باعث جابجایی هوا می‌ شود. این موتور در سه نوع تک سرعته، دو سرعته و تسمه ای تولید می شود. مدل تک سرعته برای کارکرد ساده، مدل دو سرعته برای تنظیم دور و میزان هوادهی و مدل تسمه ای برای کولر های بزرگ تر با نیاز به هوادهی بیشتر کاربرد دارد.
علاوه بر توان که مهمترین عامل موثر بر قیمت الکتروموتور کولری است، جنس سیم پیچ، یاتاقان، محافظ حرارتی و درجه حفاظت IP44 یا IP55 را هم بر روی قیمت آن تاثیر گذار اند.
هنگام خرید، توان موتور را متناسب با ظرفیت کولر انتخاب کنید؛ برای کولر تا ۴۵۰۰، موتور ۱/۶ اسب و ۱۲۰ وات، برای ۴۵۰۰ تا ۵۵۰۰، موتور ۱/۴ اسب و حدود ۱۸۰ وات، برای ۵۵۰۰ تا ۷۰۰۰، موتور ۱/۳ اسب و حدود ۲۴۰ وات و برای ظرفیت ۷۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰، موتور ۱/۲ اسب و ۳۷۰ وات مناسب است.

انواع الکتروموتور بر اساس سرعت موتور

از این نظر،‌ انواع الکتروموتور در دور های ۷۵۰، ۱۰۰۰، ۱۵۰۰، ۲۰۰۰ و ۳۰۰۰ RPM دسته بندی می شوند. برای نمونه، موتور ۳۰۰۰ RPM با ۲ قطب بیشتر در فن، دمنده و ماشین آلات سبک استفاده می شود و موتور ۷۵۰ RPM با ۸ قطب برای جرثقیل، بالابر و تجهیزات سنگین کاربرد دارد.

انواع الکتروموتور بر اساس توان 

• ۰.۵ تا ۱ کیلووات: فن‌ های کوچک و پمپ‌ های آب خانگی
• ۲ تا ۵ کیلووات: میکسر، پمپ صنعتی و نوار نقاله
• ۷.۵ تا ۱۵ کیلووات: کمپرسور و جرثقیل سبک
• ۲۰ تا ۵۰ کیلووات: ماشین‌ آلات تولید و فن‌ های بزرگ صنعتی
• بیش از ۵۰ کیلووات: صنایع سنگین و خطوط تولید کارخانه

انواع الکتروموتور بر اساس جنس فریم

• الکتروموتور با فریم آلومینیومی 
• الکتروموتور با پوسته چدنی 
• الکتروموتور با فریم فولادی

انواع الکتروموتور بر اساس شرایط کارکرد

• S۱: برای کار پیوسته
• S۲: برای کار کوتاه مدت با زمان های استاندارد ۱۰، ۳۰، ۶۰ و ۹۰ دقیقه
• S۳: برای کار متناوب با سیکل های مشابه و ضریب کاری ED برابر ۱۵، ۲۵، ۴۰ و ۶۰٪ است و اگر زمان سیکل مشخص نباشد، ۱۰ دقیقه در نظر گرفته می شود.
• S۴: در S۴ راه اندازی های مکرر باعث افزایش گرما می شوند.
• S۵: در S۵ علاوه بر راه اندازی، ترمز الکتریکی مثل ترمز جریان مستقیم یا جریان معکوس نیز وجود دارد.
• S۶: S۶ مثل S۳ است، با این تفاوت که موتور هنگام وقفه خاموش نمی شود و بدون بار کار می کند.
• S۷: در S۷ کار پیوسته همراه با راه اندازی مداوم و ترمز الکتریکی، با تغذیه سیم پیچ ها از جریان مستقیم انجام می شود
• S۸: مشابه S۷ است، اما تغییر دور با تغییر قطب ها صورت می گیرد.

انواع الکتروموتور بر اساس کلاس راندمان

کلاس راندمان IE نشان می دهد چه مقدار از انرژی الکتریکی ورودی موتور به توان مکانیکی تبدیل می شود و تلفات انرژی در چه سطحی قرار دارد. بر اساس استاندارد IEC ۶۰۰۳۴-۳۰-۱:۲۰۱۴، انواع الکتروموتور دارای کلاس‌ های IE۱، IE۲، IE۳ و IE۴ هستند؛ هر چه عدد IE بیشتر باشد، مصرف برق و تلفات حرارتی موتور کمتر خواهد بود.
IE۱ بیشتر برای تجهیزات قدیمی کاربرد دارد، IE۲ برای کارگاه ها و دستگاه هایی با ساعات کاری متوسط مناسب است و IE۳ برای بیشتر تجهیزات صنعتی مثل پمپ، فن و کمپرسور انتخاب مناسبی محسوب می شود. الکتروموتور IE۴ با مصرف انرژی بسیار پایین، برای تجهیزات پر مصرف و موتور هایی که ساعات زیادی کار می کنند، گزینه خوبی است.

مقایسه انواع الکتروموتور

در جدول زیر به صورت خلاصه، مقایسه ای کاربردی از انواع الکتروموتور قرار داده ایم.

بهترین برند های الکتروموتور

در جدول زیر برندهای برتر الکتروموتور را به تفکیک کشور ها قرار داده ایم.

سخن پایانی

برای خرید انواع الکتروموتور، فقط قیمت و توان را ملاک قرار ندهید و نوع برق، سرعت، گشتاور و شرایط کاری دستگاه را هم در نظر بگیرید. برای وسایل خانگی و سبک، مدل تک فاز و برای ماشین آلات و بار های سنگین، مدل ۳ فاز انتخاب مناسب تری است.
اگر موتور در محیط های پر خطر کار می کند، مدل ضد انفجار با استاندارد و کلاس حفاظتی مناسب انتخاب کنید و به راندمان، عایق و درجه حفاظت هم توجه داشته باشید. تطبیق مشخصات موتور با نیاز واقعی دستگاه، به شما کمک می کند محصولی با عملکرد پایدار، عمر مناسب و هزینه نگهداری منطقی انتخاب کنید.